Մշակութային ժառանգության մշտադիտարկման գիտահետազոտական խումբ
Մշակութային ժառանգության մշտադիտարկման գիտահետազոտական խումբ
Ստորաբաժանման խնդիրները
ՀՀ ԳԱԱ ՀԱԻ «Մշակութային ժառանգության մշտադիտարկման» գիտահետազոտական խումբը ձևավորվել է 2026 թվականի հունվարին։ Խմբի անդամների գիտահետազոտական գործունեությունը սկսվել է դեռևս 2023 թվականի սեպտեմբերից՝ 23RL-6A006 ծածկագրով «Հայ մշակութային ժառանգության միջգիտակարգային ուսումնասիրություններ» գիտական թեմայի շրջանակում, որի ընթացքում ձևավորվել են համագործակցության կայուն գիտական թիմը և հետազոտական հիմնական ուղղությունները։
Խմբի հիմնական առաքելությունն է Հայաստանի Հանրապետության տարածքում, մասնավորապես սահմանամերձ և խոցելի համայնքներում, նյութական և ոչ նյութական մշակութային ժառանգության համակարգված ուսումնասիրությունը, փաստագրումը, պահպանությանն ու հանրայնացումը։
Խմբի հիմնական խնդիրներն են՝
- դաշտային հետազոտությունների միջոցով մշակութային ժառանգության տարրերի տեղորոշում, ուսումնասիրում և փաստագրում,
- նյութական և ոչ նյութական մշակութային ժառանգության թվայնացում և տվյալների բազայի ձևավորում,
- GIS մեթոդաբանության կիրառմամբ ժառանգության քարտեզագրում,
- համայնքներում կրթական և ուսումնական ծրագրերի կազմակերպում,
- գիտական արդյունքների հրապարակում և հանրայնացում,
- միջազգային գիտական համագործակցության զարգացում։
Խմբի ուսումնասիրության ոլորտները և ուղղությունները
Խմբի ուսումնասիրության ոլորտները ներառում են՝
- նյութական մշակութային ժառանգություն (վանքեր, եկեղեցիներ, խաչքարեր, հուշարձաններ, պատմական բնակավայրեր, աշխարհիկ կառույցներ և այլն),
- ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն (բանավոր պատմություններ, հիշողություններ, ավանդույթներ),
- մշակութային լանդշաֆտի ուսումնասիրություն,
- մշակութային ժառանգության պահպանության և հանրայնացման ժամանակակից մեթոդներ:
Ուսումնասիրություններն իրականացվում են միջգիտակարգային մոտեցմամբ՝ համադրելով մարդաբանական, աղբյուրագիտական և թվային հումանիտար մեթոդները։
Խմբի իրականացրած ուսումնասիրությունները
2023–2025 թթ․ 23RL-6A006 ծածկագրով «Հայ մշակութային ժառանգության միջգիտակարգային ուսումնասիրություններ» գիտական թեմայի շրջանակներում խումբը իրականացրել է հետևյալ աշխատանքները։
- Դաշտային հետազոտություններ Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց Ձորի մարզերում՝ Աճարկուտ, Բարեկամավան, Կոթի, Դովեղ, Նոյեմբերյան, Բերդ, Այգեձոր, Մովսես, Ճամբարակ, Գնիշիկ, Մարտիրոս համայնքներում։
Դաշտային աշխատանքների ընթացքում իրականացվել են՝
- հուշարձանների տեղորոշում և քարտեզագրում,
- հուշարձանների փաստացի վիճակի նկարագրություն, լուսանկարում և չափագրում,
- համայնքների բնակիչների բանավոր պատմությունների հավաքագրում խորացված հարցազրույցների միջոցով,
- հավաքված նյութերի արխիվացում և համակարգում։
Լրացուցիչ իրականացվել են արխիվային ուսումնասիրություններ Հայաստանի Ազգային Արխիվում։
Տվյալների բազայի ստեղծում
Ծրագրի շրջանակում ստեղծվում է թվային տվյալների շտեմարան՝ շուրջ 400 միավոր նյութի ընդգրկմամբ։ Կիրառվում են AirTable հարթակը և GIS ծրագիրը՝ տվյալների պահպանման, դասակարգման և քարտեզագրման համար։
Միջազգային համագործակցություն
Խումբը նախաձեռնել է միջազգային համագործակցություն մի շարք համալսարանների և գիտական կենտրոնների հետ։ Առանձնացնենք մասնավորապես Զալցբուրգի համալսարանի հայագիտական կենտրոնը:
Խմբի կազմակերպած գիտական և կրթական միջոցառումները
Խմբի և «Կապույտ Վահան Հայաստան» հասարակական կազմակերպության միջև հաստատված համագործակցության շնորհիվ 2024–2025 թթ․ ընթացքում հաջողությամբ իրականացվել է երեք կրթական դասընթաց՝ Տավուշի, Սյունիքի և Գեղարքունիքի մարզերում։ Դասընթացները ձևավորվել են որպես աշնանային և ամառային դպրոցներ՝ ներառելով թե՛ տեսական դասախոսություններ, թե՛ դաշտային պրակտիկա։ Այս նախաձեռնությունների հիմնական նպատակն էր խորացնել մասնակիցների գիտելիքները մշակութային ժառանգության ճանաչման, ուսումնասիրության և հանրայնացման մասին՝ միաժամանակ խթանելով համայնքային ներուժի կայուն զարգացմանը։ Խումբը Զալցբուրգի համալսարանի հայագիտական կենտրոնի հետ համաեղ կազմակերպել է Հայ-ավստրիական միջազգային աշնանային դպրոցներ Տավուշում (2024 և 2025 թթ.)։
