Իրադարձություններ
Տեղի ունեցա «ԽՍՀՄ քաղաքական բռնություններ, բռնաքսոր և հիշողություն» թեմայով եռօրյա գիտաժողով
Ավարտվեց «ԽՍՀՄ քաղաքական բռնություններ, բռնաքսոր և հիշողություն» թեմայով գիտաժողովը, որը կազմակերպել էին Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի Կիրառական մարդաբանության գ/հ խումբը Արդիական մարդաբանության բաժնի աշխատակիցների հետ: Երկու օր այն ընթացավ Սյունիքի մարզի Գորիս քաղաքում, մեկ օր՝ Երևանում, քաղաքական բռնությունների զոհերի հիշատակին նվիրված հուշահամալիրում: Գիտաժողովի առաջին և երկրորդ նիստերի ելույթները ներկայացրեցին քաղաքական բռնությունների առանձին դրվագներ Խորհրդային Հայաստանում՝ կոլխոզների ձևավորման ընթացքում գյուղացիական դիմադրական շարժումների ճնշումից մինչև 1949թ. հայերի դեպորտացիան Սևծովյան ավազանի խորհրդային հանրապետությունների տարածքից: Այս նիստին համշենցի հայերին աքսորելու դրվագը ներկայացնելիս գիտաժողովի մասնակիցները մեկ րոպե լռությամբ իրենց հարգանքը վավերացրին 1944թ. աքսորված և մինչև այսօր աքսորավայրից հայրենադարձման իրավունք չնվաճած համշենցի հայերի աքսորավայրի կյանքը հետազոտած մեր գործընկեր Սերգեյ Վարդանյանի հիշատակին: Նիստերի ընթացքում քննարկվեցին նաև ոչ այնքան ակնհայտ բռնությունների ձևերը՝ ըհնդհուպ մինչև անձի և խմբի ինքնության ընտրության իրավունքի խնդիրը ԽՍՀՄ պաշտոնական մարդահամարների ընթացքում: Մի շարք զեկուցումներով ներկայացվեցին բռնությունների ընթացքում կիրառված պաշտոնական, վարչարարական, և խոսակցական, ինչպես նաև լրագրողական «լուսաբանող», իրականում բռնությունների ընթացքը նախապատրաստող և խրախուսող լրատվամիջոցների լեզուն: Ամփոփիչ ելույթ էր 1920-1953թթ. ընթացքում Խորհրդային Հայաստանում բռնադատվածների էթնո-սոցիալական կազմի ներկայացումը ըստ ՀՀ Ազգային արխիվի նյութերի: Երրորդ նիստը տեղի ունեցավ «Ստալինյան ցուցակներով» 1937թ. գնդակահարության դատապարտված Ակսել Բակունցի տուն թանգարանում: Այս նիստում ներկայացվեցին քաղաքական բռնությունների զոհերի մասնավոր դեպքերի պատմություններ՝ թե որպես կենսագրության էջ, թե որպես հիշաղություն, իսկ գլխավորը՝ որպես քաղաքական բռնության ընդհանուր բնոււթագրի մաս: Գիտաժողովի կազմը հունիսի 13-ին մասնակցեց Ակսել Բակունցի ծննդյան 126-ամյակի՝ Գորիս քաղաքում նշվող տոնահանդեսին: Հունիսի 14-ին՝ ՀՀ «Տոների և հիշատակի օրերի մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված «Բռնադատվածների հիշատակի օր»-ը գիտաժողովի մասնակիցները այցելեցին ԽՍՀՄ քաղաքակական բռնությունների զոհերի Երևանում գտնվող հուշահամալիր, հավաքվածներին ներկայացրին ստալինյան ցուցակներով Հայաստանում, Վրաստանում և Ադրբեջանում դատապարտվածների քանակական և որակական առանձնահատկությունը, և հնչեցրին 1936-1938 թթ. Հայաստանում գնդակահարության դատապարտվածներից 200-ի անունները: Գիտաժողովի զեկուցումներին կարելի է ծանոթանալ այս հղումով. https://www.youtube.com/playlist?list=PLclo6JyCE6xmbAfVBM2mZSUvf2lUUQEjw
2025-06-15
Բանախոսություն «Ինֆրակարմիր պատկերների կիրառումը հնագիտության մեջ» թեմայով
Հունիսի 12-ին ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի (ՀԱԻ) 34-րդ սենյակում տեղի ունեցավ Ճարտարապետական մոդելավորման գիտական խմբի հերթական սեմինարը՝ «Ինֆրակարմիր պատկերների կիրառումը հնագիտության մեջ» թեմայով։ Զեկուցմամբ հանդես եկավ Արշալույս Մկրտչյանը՝ ներկայացնելով ինֆրակարմիր պատկերների կիրառության մեթոդաբանությունը հնագիտական հետազոտություններում։ Սեմինարը եզրափակվեց հետաքրքիր քննարկմամբ, որի ընթացքում մասնակիցները կիսվեցին հարցերով, փորձով և առաջարկներով։
2025-06-12
Հայ-իտալական համատեղ հնագիտական պեղումներ Արուճում
2025 թ. հունիսից շարունակվում են հայ-իտալական համագործակցությամբ իրականացվող հնագիտական պեղումները ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի (ՀԱԻ) և Իտալիայի Միջերկրածովյան և արևելյան հետազոտությունների ասոցիացիայի (ISMEO) նախաձեռնությամբ։ Արշավախմբերը պեղումներ են իրականացնում Արուճ գյուղի միջնադարյան դղյակ-ամրոցում, ինչպես նաև Շամիրամ գյուղի ամրոցում և դամբարանադաշտում։ Արուճի ամրոցում պեղումներն իրականացվում են ՀԱԻ գիտական քարտուղար Աստղիկ Բաբաջանյանի և ISMEO-ի ներկայացուցիչ Սերջիո Ֆերդինանդի համաղեկավարությամբ։ Այստեղ պեղումները սկսվել էին դեռևս 2022 թվականին։ Դղյակ-ամրոցը թվագրվում է 12–13-րդ դարերով, սակայն հետագա դարերում ևս շարունակել է գործել։ 20-րդ դարում տարածքում կառուցվել են բնակելի տներ և այլ շինություններ, ինչը ներկայումս բարդացնում է հնագետների աշխատանքը։ ՀԱԻ գիտական քարտուղար, արշավախմբի համաղեկավար Աստղիկ Բաբաջանյանը տեղեկացրեց, որ ուսումնասիրման ու պեղումների աշխատանքները կատարվում են «Միջնադարյան ամրաշինությունը Մետաքսի ճանապարհին» ծրագրի շրջանակներում և կշարունակվեն մինչև հունիսի 23-ը։ Հայ և իտալացի մասնագետները նաև քննարկել են ամրոցի պեղված հատվածների ամրակայման, ինչպես նաև Արուճի տաճարի տեխնիկական վիճակի գնահատման և գմբեթի վերականգնման հնարավորության հարցերը։
2025-06-12
ՀԱԻ աշխատակիցները մասնակցեցին Լիոնում անցկացված ICAANE միջազգային գիտաժողովին
Հունիսի 2-7-ը Ֆրանսիայի Լիոն քաղաքում անցկացվեց 14th International Congress on the Archaeology of the Ancient Near East (14th ICAANE) միջազգային գիտաժողովը՝ նվիրված Մերձավոր Արևելքի վաղ հնագիտությանը։ Գիտաժողովին մասնակցեցին ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի վաղ հնագիտության բաժնի վարիչ, պ․գ․դ․ Ռուբեն Բադալյանը, գիտաշխատողներ պ․գ․թ․ Արմինե Հարությունյանը, Մարիամ Սարիբեկյանը, Լևոն Աղիկյանը և Իվան Սեմյանը։ Մասնակիցները գիտաժողովի ընթացքում հանդես եկան Հայաստանի տարածքում վերջին տարիներին ուսումնասիրվող նեոլիթյան, խալկոլիթյան և վաղբրոնզեդարյան մի շարք հուշարձանների(Հաղարծին, Այրում, Թեղուտ, Եղեգիս-1, Կառնուտ, Ոսկեբլուր) պեղումների, Կուր-Արաքսյան մշակույթի տարածման և էքսպերեմենտալ հնագիտության զարգացման հայկական փորձի մասին զեկուցումներով։
2025-06-10
ՀԱԻ փոխտնօրեն Տորք Դալալյանը Ղրղզստանի մայրաքաղաք Բիշքեկում մասնակցեց աշխարհի ժողովուրդների էպոսների 8-րդ փառատոնին
Մայիսի 28-30-ը Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի փոխտնօրեն Տորք Դալալյանը Ղրղզստանի մայրաքաղաք Բիշքեկում մասնակցեց աշխարհի ժողովուրդների էպոսների 8-րդ փառատոնին, որի շրջանակում տեղի ունեցավ էպոսագիտական միջազգային գիտաժողով։ Վերջինիս խորագիրն էր՝ «Էպոսի ունիվերսալ բնույթը. տիպաբանություն և բազային էթնիկ մոդելներ» միջազգային գիտա-գործնական սիմպոզիում, այն նվիրված էր «20-րդ դարի Հոմերոս» կոչված նշանավոր վիպասաց-ասացող Սայակբայ Կարալաևի 130-ամյակին։ Գիտաժողովի լիագումար նիստը նախագահում էր Տորք Դալալյանը։ Մասնակիցները ավելի քան 30 երկրներից ժամանած բանագետներ, էպոսագետներ և մշակութային մարդաբաններ էին։ Տ. Դալալյանի զեկուցումը վերաբերում էր հայ-կովկասյան էպոսների տիպաբանական առանձնահատկություններին։ Փառատոնի և գիտաժողովի շրջանակներում տեղի ունեցան շահեկան գիտական քննարկումներ, արվեցին համագործակցության առաջարկներ, մասնակիցներն այցելեցին Ղրղզական ազգային «Մանաս» թատրոն, տեղի ունեցան մշակութային այլ միջոցառումներ և այցելություններ։
2025-06-02
ՀԱԻ աշխատակիցները մասնակցել են «Վիմագրությունը պատմական Հայաստանում» խորագրով աշխատաժողովին
ՀՀ ԿԳՄՍՆ գիտության կոմիտեի աջակցությամբ իրականացվող «Վիմագրման ավանդույթը Հայկական լեռնաշխարհում. Վանի թագավորությունից մինչև ուշ միջնադար» ծրագրի շրջանակում (ղեկավար՝ պ.գ.թ. Արսեն Հարությունյան) վիմագրագիտական միջազգային աշխատաժողով է կայացել Ավստրիայի գիտությունների ակադեմիայում։ Աշխատաժողովը կազմակերպվել է ծրագրի օտարերկրյա գործընկեր՝ դոկտոր Անդրեաս Ռոբիի նախագահությամբ։ «Վիմագրությունը պատմական Հայաստանում» խորագրով աշխատաժողովի ընթացքում զեկուցումներով հանդես են եկել Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի վիմագրության բաժնի վարիչ Արսեն Հարությունյանը (թեմա՝ Վիմագիր կազմելու ավանդույթը միջնադարյան Հայաստանում), Հին հնագիտության բաժնի կրտսեր գիտաշխատող Հայկ Գյուլամիրյանը (թեմա՝ Հռոմեական լեգեոնները Հայաստանում՝ վիմագրերի լույսի ներքո) և Պատմության ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող Վահե Սարգսյանը (թեմա՝ Վանի թագավորության գրավոր մշակույթը): Աշխատաժողովի ընթացքում հայ և օտարազգի մասնագետները ներկայացրել են վիմագրական ժառանգության տարբեր ժամանակաշրջանների առանձնահատկությունները՝ սկսած Վանի թագավորությունից մինչև ուշ միջնադար։
2025-05-30
