Իրադարձություններ
«Մշակութային քաղաքականությունը խորհրդային և հետխորհրդային Հայաստանում» մենագրության շնորհանդեսը
Վերջերս, Երևանի պետական համալսարանի (ԵՊՀ) պատմության ֆակուլտետի գիտխորհրդի երաշխավորմամբ, լույս է տեսել Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի Արցախի պատմամշակութային ժառանգության ուսումնասիրության խմբի գիտաշխատող, պ. գ. թ. Հայկուհի Մանվելի Մուրադյանի հեղինակած «Մշակութային քաղաքականությունը խորհրդային և հետխորհրդային Հայաստանում» 208-էջանոց մենագրությունը։ Աշխատությունում համակողմանիորեն ներկայացված է Հայաստանի մշակութային քաղաքականության ձևավորումը՝ 1920 թվականից մինչև մեր օրերը։ Նոյեմբերի 24-ին ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի գրադարանում կայացավ գրքի շնորհանդեսը, որին ներկա էին թեմայով հետաքրքրված մասնագետներ, դասախոսներ, ուսանողներ և հյուրեր։ Միջոցառումը բացեց ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի դեկան Մխիթար Գաբրիելյանը՝ կարևորելով մենագրության գիտական և գործնական արժեքը և շնորհավորելով հեղինակին։ Ողջույնի խոսքով հանդես եկավ նաև գրքի գիտական խմբագիր, պ. գ. դ., պրոֆեսոր Համլետ Պետրոսյանը՝ աշխատանքը գնահատելով որպես սպասված և եզակի հետազոտություն։ «SIREH» մշակութային ժառանգության հետազոտության, պահպանության և զարգացման կենտրոնի գիտական տնօրեն Գայանե Կանատինը, ով նախաձեռնողն է եղել գրքի հրատարակման, իր խոսքում ընդգծեց, որ մենագրության լույսընծայումը իրենց կազմակերպության գործունեության կարևոր արդյունքներից է։ Հրատարակությունն իրականացվել է Եվրոպական ժառանգության կենտրոնի պիլոտային ծրագրերի շրջանակներում՝ համամասնաբար ֆինանսավորված Եվրոպական միության և Europa Nostra-ի կողմից։ Գրքի կարևորության մասին խոսեցին նաև ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի մշակութաբանության ամբիոնի դոցենտ, դասախոս Յուլիա Անտոնյանը, ինչպես նաև Հայաստանի պատմության թանգարանի գիտական փոխտնօրեն, պ. գ. թ. Նժդեհ Երանյանը՝ շնորհավորելով հեղինակին արժեքավոր հետազոտական աշխատանքի համար։ Այնուհետև մենագրությունը ներկայացրեց հեղինակը։ Աշխատությունն ընդգրկում է Ներածություն և հետևյալ գլուխները․ «Մշակութային քաղաքականության սահմանումները․ տեսական մոտեցումների քննություն», «Մշակութային քաղաքականությունը Խորհրդային Հայաստանում», «Մշակութային քաղաքականության նոր հայեցակարգային ձևավորումը», «Տեսությունից պրակտիկա․ “Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ու պատմական միջավայրի պահպանության և օգտագործման մասին” ՀՀ օրենքի ներկայիս փոփոխությունները և դրանց իմաստաբանական կառուցվածքային խնդիրները»։ Շնորհանդեսի ավարտին ներկաները հարցեր ուղղեցին Հ. Մուրադյանին և ընդգծեցին մենագրության կարևորությունը ինչպես գիտական, այնպես էլ մշակութային քաղաքականության ձևավորման գործընթացների ուսումնասիրության համար։
2025-11-26
Հնագիտական պեղումներ Թալինի տարածաշրջանի Արագածավան գյուղի վարչական տարածքում
Այս օրերին ՀՀ Արագածոտնի մարզի Թալինի տարածաշրջանի Արագածավան գյուղի վարչական տարածքում գտնվող բլուրների վրա ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի (ՀԱԻ) արշավախումբը՝ Վաղ հնագիտության բաժնի գիտաշխատող, պ․գ․թ․ Մարիամ Շախմուրադյանի ղեկավարությամբ, իրականացնում է հնագիտական պեղումներ։ Բլուրներից մեկի վրա բացվել է տարածքի ամրոցի ծիսական հատվածը։ Թալինի տարածաշրջանը հարուստ է պատմական հնավայրերով, ինչը վկայում է, որ հազարամյակներ շարունակ այստեղ մարդն ապրել ու արարել է։ Առավել շատ են նախաքրիստոնեական շրջանի հուշարձանները՝ բնակատեղիներ, ամրոցներ, մեգալիթյան աշտարակներ, դամբարանադաշտեր, այսպես կոչված «անապատի օդապարուկներ», ինչպես նաև այլ ծիսական ու պաշտպանական կառույցների ավերակներ։ Ինչպես տեղեկացրեց արշավախմբի անդամ, հնագետ Լևոն Մկրտչյանը, տարածքում մ. թ. ա. 1-ին հազարամյակում գոյություն է ունեցել ամրոց-բնակատեղի, որի հոգևոր-ծիսական սրբավայրում էլ իրականացվում են պեղումները։ Այն ուղղանկյուն, մոտ 16 քմ մակերեսով քարակերտ հոծ կառույց է։ Նմանատիպ կառույցներ հայտնի են նաև Արմավիրի և Շիրակի տարածաշրջաններից։ Պեղումների արդյունքում բացվել են կառույցի պատերը, որոնք որոշ հատվածներում հասնում են ավելի քան 2 մ բարձրության։ Դրանք կառուցված են կոպտամշակված բազալտե քարերով։ Բլրի լանջերին և ստորոտում պահպանվել են դամբարաններ ու բնակատեղիներ։
2025-11-18
Դասախոսություն՝ նվիրված IBM Research Brazil-ի և Սան Պաուլոյի համալսարանի համագործակցության արդյունք Եգատու թվային նախագծին։
Նոյեմբերի 5-ին ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի (ՀԱԻ) գրադարանում կայացավ հետաքրքիր դասախոսություն՝ նվիրված IBM Research Brazil-ի և Սան Պաուլոյի համալսարանի համագործակցության արդյունք Եգատու թվային նախագծին։ Դասախոսության սկզբում անդրադարձ կատարվեց բնիկ ժողովուրդների վտանգված լեզուների պահպանության խնդրին, որի համատեքստում կարևորվեց նաև Արցախի բարբառի պահպանության անհրաժեշտությունը՝ որպես ոչ նյութական մշակութային ժառանգության կարևոր բաղադրիչ։ «Ճգնաժամ և հիշողություն․ թվանշային բանավոր պատմությունների լաբորատորիա» շարքի երկրորդ դասախոսությունն անցկացրեց Սան Պաուլոյի համալսարանի Արհեստական բանականության կենտրոնի փոխտնօրեն, IBM Research Brazil-ի լաբորատորիայի գլխավոր հետազոտող, դոկտոր, պրոֆեսոր Կլաուդիո Պինհանեսը։ Դասախոսությանը ներկա էին ՀԱԻ տարբեր բաժինների աշխատակիցներ, ուսանողներ և թեմայով հետաքրքրված անձինք։ Միջոցառումը կայացավ անգլերեն՝ հայերեն համաժամանակյա թարգմանությամբ։ Բանախոսը նշեց, որ իրենց հիմնական խնդիրներից է Բրազիլիայի անտառների պահպանությունը, իսկ այդ գործը դարեր շարունակ իրականացնում են հենց տեղական բնիկ համայնքները՝ շարունակելով ավանդական ծառատունկի և բնապահպանական պրակտիկաների մշակույթը։ Նա ներկայացրեց հարավային Ամերիկայի՝ մասնավորապես Ամազոնի բնիկ համայնքներում իրականացվող թվային նախագծերը, որոնք ուղղված են համայնքների ներգրավվածությանը և մշակութային ինքնության պահպանմանը։ Պրոֆեսոր Պինհանեսը նաև ներկայացրեց IBM Research-ի և Սան Պաուլոյի համալսարանի համատեղ նախագիծը, որը նա ղեկավարում է 2022 թվականից։ Նախագիծը կիրառում է թվային և արհեստական բանականության գործիքներ՝ ուղղագրական ստուգիչներ, հաջորդ բառի կանխատեսման համակարգեր և բառարաններ՝ խթանելու անհետացման վտանգի տակ գտնվող բնիկ լեզուների օգտագործումը։ Նախաձեռնությունը կենտրոնացած է բրազիլական բնիկ ժողովուրդների լեզուների փաստաթղթավորման և կենսունակության բարձրացման վրա։ Լուսանկարներով և տեսահոլովակներով ցուցադրվեցին Ամազոնի Բարե ազգության հետ իրականացվող աշխատանքները, մասնավորապես՝ երկու համայնքներում 2025 թ. հուլիսին տեղակայված թվային լսարանների ստեղծումը։ Լսարանների անխափան աշխատանքը ապահովվում է արևային էներգիայի կիրառմամբ։ Դասախոսությունից հետո տեղի ունեցավ հարց ու պատասխան, ինչպես նաև քննարկում։
2025-11-06
Սոնա Ներսիսյանի հետազոտական այցը Արգենտինայի Հանրապետություն
Սույն թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի Սփյուռքի ուսումնասիրության բաժնի ավագ գիտաշխատող, պ.գ.թ. Սոնա Ներսիսյանը իրականացրել է հետազոտական այց Արգենտինայի Հանրապետություն՝ տեղում դաշտային ուսումնասիրություններ անցկացնելու նպատակով։ Դաշտային աշխատանքները, որոնք իրականացվել են մի շարք հետազոտական մեթոդներով, ընդգրկել են Բուենոս Այրես, Կորդովա, Վիլյա Կառլոս Պաս քաղաքները, ինչպես նաև դրանց արեւելյան և արվարձանային մի շարք բնակավայրեր։ Այցի շրջանակում կազմակերպվել են հանդիպումներ և խորացված հարցազրույցներ համայնքային կառույցների պատասխանատուների, հայագիտական ամբիոնների ներկայացուցիչների, ինչպես նաև համայնքային կյանքում ներգրավված և չներգրավված անձանց հետ։ Բացի դրանից, փաստագրական արձանագրման են ենթարկվել հայկական հուշարձաններ, կոթողներ և համայնքային միջոցառումներ։
2025-11-04
ՀԱԻ-ում կայացավ Արսեն Հարությունյանի «Միջնադարյան Տաթևը և նրա գրավոր մշակութային ժառանգությունը» թեմայով դոկտորական ատենախոսության պաշտպանությունը
Հոկտեմբերի 30-ին ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի (ՀԱԻ) ընթերցասրահում ՀԱԻ կից գործող ԲԿԳԿ 007 «Հնագիտություն և ազգագրություն» մասնագիտական խորհրդի նիստում տեղի ունեցավ ՀԱԻ վիմագրության բաժնի ղեկավար, պ.գ.թ. Արսեն Հարությունյանի «Միջնադարյան Տաթևը և նրա գրավոր մշակութային ժառանգությունը» թեմայով դոկտորական ատենախոսության պաշտպանությունը։ Միջոցառմանը ներկա էին ՀԱԻ տնօրեն Արսեն Բոբոխյանը, ինստիտուտի տարբեր բաժինների աշխատակիցներ, թեմայով հետաքրքրվող գիտնականներ ու ուսանողներ։ Ատենախոսության թեման հաստատվել է ՀՀ ԳԱԱ ՀԱԻ գիտական խորհրդի նիստում։ Մասնագիտական խորհրդի գիտական քարտուղարն է պ.գ.դ. Երվանդ Գրեկյանը։ Պաշտոնական ընդդիմախոսներն էին պ.գ.դ., պրոֆեսորներ Կարեն Մաթեւոսյանը, Համլետ Պետրոսյանը և Արման Եղիազարյանը։ Առաջատար կազմակերպությունն էր Երևանի պետական համալսարանը։ Ատենախոսությունը նվիրված է Սյունիքի հոգևոր-մշակութային կարևոր կենտրոն՝ Տաթևի վանքին, ինչպես նաև վանքապատկան մոտակա գյուղատեղերի պատմական նկարագրին ու դրանց գրավոր ժառանգության համալիր ուսումնասիրմանը։ Աշխատությունը բաղկացած է ներածությունից, «Տաթևի վանական համալիրը և վիմական արձանագրությունները», «Տաթևի վանքը՝ գրչության և ուսումնասիրման կենտրոն», «Որոտանի կիրճի՝ Տաթևի վանքապետական հին գյուղատեղերի պատմամշակութային ժառանգությունը», «Տաթևի վանքին հարակից փոքր եկեղեցիները», «Անապատական շարժման վերազարթոնքը Սյունիքում» գլուխներից և եզրակացությունից։ Մասնագիտական խորհրդի նախագահ, պ.գ.դ., ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Պավել Ավետիսյանը ներկայացրեց ատենախոսին և կարևորեց կատարված հետազոտական աշխատանքը։ Ատենախոսության գիտական արժեքի և արդիականության մասին իր դիտարկումներն ներկայացրեց նաև ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի հնագիտության և ազգագրության ամբիոնի վարիչ, պ.գ.դ., պրոֆեսոր Հայկ Ավետիսյանը։ Աշխատության ներկայացումից հետո հնչեցին հարցեր, դիտողություններ և առաջարկներ, որոնց հաջորդեցին ընդդիմախոսների ելույթները։ Նշված դիտարկումները հաշվի առնելու առաջարկով ատենախոսությունը միաձայն հաստատվեց, և Արսեն Հարությունյանին շնորհվեց պատմական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան։
2025-10-30
Բանախոսություն «Հայոց թագավորի կերպարը «Աղուզ-Նամե» վիպական ստեղծագործության մեջ» թեմայով
Հոկտեմբերի 23-ին ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի (ՀԱԻ) ընթերցասրահում տեղի ունեցավ հերթական սեմինարը՝ «Հայոց թագավորի կերպարը «Աղուզ-Նամե» վիպական ստեղծագործության մեջ» թեմայով։ Զեկույցը ներկայացրեց ՀԱԻ Բանագիտության բաժնի գիտաշխատող, բ․ գ․ թ․ Սամվել Ռամազյանը։ Ներկաներին էին ՀԱԻ աշխատակիցներ, ուսանողներ և թեմայով հետաքրքրվող այլ անձինք։ Զեկուցողին ներկայացրեց ՀԱԻ փոխտնօրեն Տորք Դալալյանը։ Բանախոսը մանրամասն ներկայացրեց օտար աղբյուրներում պահպանված տեղեկությունները Հայոց Կիլիկիայի թագավորների վերաբերյալ։ Սեմինարի ավարտին անցկացվեց ակտիվ քննարկում, և ներկաները հնարավորություն ունեցան ուղղել հարցեր բանախոսին ու քննարկել ներկայացված նյութը։
2025-10-23
